سرلیکونه
رسنۍ
سایټ په اړه
ټولې لیکنې
9766
ټول لیدونکې
1262573

احمد شاه بابا دیوه فرهنګیالي ، شاعر او لیکوال په توګه :


2018/06/03

 
احمد شاه بابا ټول خلک د یو ستر پاچا او امپراتور په توګه پېژني خوډیر خلک په دې نه پوهېږي چې دی یو ملي شاعر هم و. ده په کوچنیوالې کې دیني علوم خط او کتابت د خپل وخت د عالمانونه زده کړې و, او د ښه سواد خاوند و او په پښتو او پارسي ژبو کې لیکنې کړې دي. لوی احمد شاه بابا د یوه واکمن او پاچا په توګه د شعر او شاعرۍ سره ډېره لېوالتیا درلودله او کله به چې د خپلوسوبو ( فتوحاتو) نه خلاص شو نو د مهمو حوادثو او پیښو یاد به یې په خپلو اشعارو کې کاوه او په دې ډول شعرونه یې لیکل. ده دشعر یودیوان هم لري . ددیوان یوه قلمي نسخه یې ما ددې کرښو لیکوال د ازبکستان دهیواد په پلازمیینې د تاشکند دعلو مو اکاډمۍ په کتابتون کې لیدلې ده. 
دایې هم داشعارو یوه بېلګه : 
چي بر کړې مي خدای لاس په رقیبانو
چي له یاره سره خوښ هم کناره ځم
چي د هند د ملکو فتحه مي روزي شوه
ترو به زه د هند په لور په تماشه ځم
پر دا کړې داد دی خدای نشي پښېمانه
نو ایران لره په توغ په نغاره ځم
معشوقې د ایران ډېرې ترکي شوخې
تر نگين مي ایران لاندي شاهانه ځم
زه د تسخیر د ولایت د خدای په داد کړم
په مدد د حبیب هره خواتازه ځم
چي زما د ولایت فتحه روزي شوه
ترو به څه د یار له نازه کناره ځم
احمد شاه دنیا فاني گڼم چي نشته
دنیا پاته له ایمان به سره ځم
----------
شیرین عمر چی تیریږی دریغه دریغه
داوبو په څير بهیږی دریغه دریغه
دایاران لکه ګلونه دبهار دی
دخزان په تاو رژيږی دریغه دریغه
ولی هسی شوی بیغمه زما دله
عمر باد غوندی چلیږی دریغه دریغه
احمد شاه بابا په پښتو، عربي او دري ژبه اشعار ويلي او آثار يې ليکلي دي چې دا درې اثره يې د زمانې له حوادثو او آفاتو نه خوندي پاتې شوي دي: ۱- د احمد شاه بابا د پښتو ژبې د اشعارو بشپړ ديوان
د بابا د پښتو اشعارو دیوان چې د لومړي ځل دپاره په کال ۱۳۱۹ هجري شمسي کې په کابل کې د پښتو ټولنې له خوا د ارواښاد علامه عبدالحی حبیبی د يوې اوږدې سريزې په اهتمام چاپ شو.او بيا په کال ۱۹۶۳ سپوږمیز (میلادي) د نومبر په مياشت په پېښور کې د پښتو اکېډمۍ لخوا چې د دوو نورو خطي نسخو سره مقابله شوې وچاپ او خپور شوې دي. د بابا په اشعارو کې ملي, عشقي, تصوفي, او اخلاقي برخې لیدلې کېږي.خو د دې سره سره د تصوف او اخلاقو برخه ډېره بارزه ده, اشعارو یې ډېر زیات هیوادني , ملي, او حماسي دي چې د هیواد پالنې نه ډکه ده چې دده په دې دیوان کې شامل دي. دا ديوان دوه نیم زره (۲۵۰۰) بیتونه لري په اشعارو کې یې غزل ،رباعي ،قطعه ،مخمس اومربع لیدل کېږي. 
د تصوفي کلام بېلګه یې : 
--------------------- په آشنا به خبر نه شم
څو خبر نه شم له ذاته
که د خپلې خودۍ تیر شم
خود به زه شمه مراته
معرفت به مي روزي شي
که فاني شم و فنا ته
دا د یار مینه خوږه ده
چي پریکړې سر د زیاته د حماسي اشعارو له جملې څخه دا لاندې غزل دی چې په انګرېزي, هندي او پاړسي ژبو ژباړل شوې هم دی. هیواده !
ستا د عشق له وینو ډک شو ځیگرونه
ستا په لاره کي بایللي زلمي سرونه
تاته راشمه زړگۍ زما فارغ شي
بې له تا مي اندېښنې د زړه مارونه
که هر څو مي د دنیا ملکونه ډېر شي
زما به هیر نشي دا ستا ښکلې باغونه
د ډهلي تخت هیرومه چې رایاد کړم
زما د ښکلي پښتونخواه د غرو سرونه
د رقیب د ژوند متاع به تارتار کړم
چې زه وکاندم پر هر لوري تاختونه
د فرید او د حمید دور به بیا شي
چې په تورو پښتانه کړي گزارونه
که تمامه دنیا یو خوا ته بل خوا شې
زما خوښ دي ستا خالي تش ډگرونه
احمد شاه به دغه ستا قدر هیر نه کا
که ونسي د تمام جهان ملوکونه داخمد شاه بابا نور آثار : ۲-علم گنج
دا د احمد شاه بابا د بل کتاب نوم دی چې اته بابه لري او په تصوف کې يې ليکلی دی. ددې کتاب د شرحې يوه قلمي نسخه د کابل د اطلاعاتو او فرهنګ د وزارت په خطي کتابتون کې شته چې سر او پای نلري، او د کتاب پاته برخه پنځه پنځوس پاڼې دی چې هر مخ يې ۱۱ کرښې لري او کچه يې ۱۳x۱۹ کې ده ددې کتاب په ۲۱ مخ کې لومړی باب داسې پيل کېږي:
“باب اول قال المصنف خلدالله ملکه:آسمان شجر يعنی الف سين ميم نون ؟؟ قال الشارح عضی الله عنه: بدانکه قبل از شروع در علم واجب است تقديم چند چيزې که موجب از د ياد بصيرت ستاره گردد در آن علم که د ا ب محصلين صناعات علوم حقيقت همين است...”
پوهاند حبيبي ليکي چې: “احمد شاه بابا په عربي ژبه ځينې کلمات لري چې محمد غوث ابن ترکمان ابن تاج خان په هندوستان کې په پارسي ژبه شرح پر ليکلې ده چې شرح الشرح نوميږي او درې سوه مخه لري، نو څرگنده نه ده چې د علم گنج دا شرح هماغه شرح الشرح ده او که دا شرح ده او پر دې شرح باندې بله شرح ليکلی شوې ده.”
د احمد شاه بابا عربي اشعار: 
-----------------------------
د علم گنج کتاب که څه هم د سر پاڼې نلري خو په ۲۱ مخ کې يې داسې ليکل شوي دي:
“هذا آخر الکلام في شرح ابيات الملک الدُراني والسلطان الحقاني احمد شاه الغازي خلدالله تعالی ملکه و سلطانه و جعله مالکاًللاقاليم السبعة رحم االله عبداقال امينا، و اما شرح گنج پس مرتب گشت چون هشت بهشت، بهشت باب...”
له پورته ليکنې نه څرگندېږي چې د علم گنج د شرحه تر پیل دمخه د احمد شاه بابا د عربي اشعارو شرحه وه او تر ۲۱ مخ وروسته د علم گنج شرحه په اتوڅپر کو ( بابونو) کې پيل شوې ده او دا چې احمد شاه بابا په عربي ښه پوهېده دارواښاد شاه فقيرالله جلال آبادي ثم شکارپوري له هغو مکتوبو نه هم ثابتېږي چې احمد شاه بابا ته يې په عربي ژبه ليکلي دي.

ډاکتر لطيف ياد

بېرته شاته