سرلیکونه
رسنۍ
سایټ په اړه
ټولې لیکنې
9884
ټول لیدونکې
1450979

پشه یی


2018/07/04

پشه یی دپخوانی آریانا له یوولسو قبیلو څخه یوه قبیله ده په نژاد آریایی دی، کله چې د آریایی خلکو ویدی قبیله په ځینو عواملو له امله له بلخ څخه بې ځایه شوه پشه یان هم ددغو خلکو له ډلې څخه و چې د هندوکش له غرونو څخه په اوښتو د هغه جنوب خوا ته په شنو او ښیرازه لمنو کې میشت شول، د ریګ ویدی سرودونو پر بنسټ )۱۴۰۰ق م( په هغه وخت کې د »الینا« په نومونو یادیدل، چې تر اوسه هغه ریښه د اله سای، الینګار او الیشنګ چې د پشه یی خلکو د اوسیدو سیمې دی موندل کیږی. دغه قوم د پشه یی په نامه ځانته ژبه هم لری چې د هندی ژبو د داردیک په ښاخونو کې راځی، پشه یی کلمه ددغې خاورې په تاریخ کې ډیره پخوانۍ ریښه لری، چې د تاریخ په مختلفو پړاونو کې د بهاشه، بهشه، پشاچه، پیشه چه، پیشاچی، پشاوی، پاشایی، پشیی، پشئی او پشه ای په نومونو ثبت شوی دی. د وجه تسمیه لپاره بیلابیل نظریات شتون لری خو پر یو څو یې  ډیری په یوه خوله دی. ۱ـ ځینې تاریخ پوهان پشه یی کلمه له پشاثه یا پشاچه څخه اخیستی نوم ګڼی چې د دیو او غوښه خوړونکی معنی ورکوی، ځکهچې پشه یان اکثرأ پیاوړی او جسیم دی. ۲ـ یوه ډله نظر لری چې پشه یی کلمه له پشی یا پښی څخه نیول شوې ده چې د ځواکمن او کلک معنی ورکوی، ځکه په پشه یی ژبه کې دیوال او پښتی ته پشی یا پښی وایی. ۳ـ یو داسې نظر هم شته چې په ډیره پخوا زمانه کې ددغو خلکو شاهی وه، چې وروسته دغه خلک د ژبې او قوم اړیکې د شاه پرنسبت د پاشایی په نوم یاد شوی دی؛ ځکه پخوا شاه ته پاشا ویل کیده او د وخت په تیریدو سره د همدغې اړیکې په اساس پاشایی، پشایی او پشه یی نومول شوی دی. اوس راځو خپلې اصلی موضوع ته چې شاړې څه معنی؟ شاړې د پشه یی لرغونې آریایی )آریک( ژبې د )شاړیک– تلل، روانیدل( د مصدر څخه د مفرد مخاطب لپاره د حال زمانی امریه فعل دی او د )ځئ، روان شئ، لاړ شئ( په معنی سره راځی. څنګه چې پشه یی خلک اکثرأ په غرییزو سیمو کې اوسی او په غرونو کې ژوند کوی تل په حرکت، خوځنده او فعال دی. په یو ځای کې ډیر وخت لپاره کښیناستی نه شی او تل په خپله ژبه کې د شاړو )ځو( کلمه ډیره کاروی. د شاړو له مصدر څخه په پشه یی ژبه کې ډیرې کلمې او فعلونه جوړ شوی دی او په دغه ژبه کې ډیر کارول کیږی، د مثال په توګه: شاړیک )تلل(، شاړګا )ځی(، شاړیچ هان )روان دی(، شاړګی یا شاړګایی )ځې(، شاړ ته کی؟ )ځې؟(، شاړتیچ )ځی(، شاړته کیم )ځم(، شاړت )ځئ(، شاړو )لاړ شو( او…. مثلأ، په ورځنیو خبرو کې وایو: شاړت که شاړو. )ځئ چې لاړ شو.( محمود شاړیک ها. )محمود روان دی.( تومه شاړیچ هان. )هغوی روان دی.( کا وانه شاړو؟ )چیرته لاړ شو؟( یعنې په ورځنیو خبرو اترو کې د شاړې کلمې ډیره کارول، د ځینو ناپوهه کسانو له خوا ددغې خاورې یو لرغونی قوم ته د شاړې نوم کارول کیږی. دغه قوم د پشه یی په نوم د تاریخ په اوږدو کې یاد شوی دی، چې د ظهیر الدین بابر په بابرنامه کې هم ددغه قوم نوم راغلی دی. ژبه او کلمې یو قراردادی سمبولونه دی چې د یوې ټولنې خلکو له خوا منل شوی دی، که ددغه قوم نوم شاړې وای هیڅ ستونزه نه وه؛ ځکه نوم نه د چا ارزښت لوړولی او نه هم ټیټولی شی یوازینې ځانګړنه چې یو چاته ارزښت ورکوی د هغه نیک اخلاق او په ټولنه کې نیک چلند دی. موږ د یو مسلمان په توګه دا عقیده لرو چې هیڅوک یو پر بل غوره والی نه لری؛ مګر په تقوا کې او باور لرو چې یو چاته په هغه نومونو غږ وکړو، چې هغه پرې خوشحالیږی. پشه یی قوم ته یوازې په ختیځ کې او پښتنو له خوا شاړې نوم د اهانت او تحقیر لپاره کارول کیږی، کیدای شی چې له دغه قوم سره په ځینو چارو کې د کشمکشونو او لانجې را ولاړیدل وی ځکه چې په یوه جغرافیه کې سره اوسیږی،  چې د تمسخر لپاره او د خپل مقابل لوری د کم ښودلو لپاره ویل شوی وی. که د اسلامی متنونو مراعت خپل اخلاقی دنده نه عملی کوې نو د اساسی قانون مراعت خو حقوقی وجیبه ده او د نه پاملرنې په صورت کې د قانوی چلند سره مخامیږی، د یو قوم اهانت هم اخلاقی او هم حقوقی سرغړونه ده؛ باید د یو مسلمان په توګه ډیره توجه ورته وشی. ډیری بیا په ناخبرتیا کې پشه یی او شاړې دوه بیل قومونه ګڼی، خو موږ په نړۍ کې د شاړې په نوم کوم قوم نه لرو؛ دلته په ځانګړې توګه ختیځ کې د الینایی )پشه یی او نورستانی( قوم ته شاړې کلمه کارول کیږی، چې د ټولو تاریخی اسنادونو پر ضد یو څه دی. د نړۍ د تاریخ یو جبر دا دی، چې اقلیتونه تل د اکثریتونو له لوری تحقیر او تمسخر شوی او له جغرافیې څخه شړل شوی له بده مرغه زموږ په هیواد کې د اکثرو اقلیتونو حقوق تر پښو لاندې شوی په ځانګړې توګه د پشه یی قوم، چې د ژوند په ټولو برخو کې له محرومیتونو سره لاس او ګریوان دی. خدای دې وکړی چې د ټولو قومونو حقونو په خوندیتوب سره یو سوکاله او آباد هیواد ولرو!

بېرته شاته